Ana Sayfa - Kutup Yıldızı  
 
 


Eski Türkçe Tıp Yazmalarından Kaşıntılı Cilt Hastalıkları Tedavi Örnekleri
Eski Türkçe Tıp Yazmalarından Kaşıntılı Cilt Hastalıkları Tedavi Örnekleri
Doktora tezimi 14-16. yüzyıllarda yazılmış Türkçe tıp yazmalarında cilt hastalıkları ve tedavisi üzerine yaptım.
19 Ağustos 2021 Perşembe 12:39
Kaynak: KUTUPYILDIZI
Arkadaşına Gönder Yorum Ekle Yazdır Yazdır Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google'da paylaş Delicious'ta paylaş Digger'da paylaş Yahoo'da paylaş
 

Dr. Mahmut TOKAÇ

İstanbul Medipol Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AB Dalı Öğretim Üyesi.

 

Doktora tezimi 14-16. yüzyıllarda yazılmış Türkçe tıp yazmalarında cilt hastalıkları ve tedavisi üzerine yaptım. Tezimde araştırdığım o dönemde yazılmış Türkçe tıp yazmaları içinde Edviye-i Müfrede, Müntehâb-ı Şifâ, Yadigâr-ı İbn-i Şerif, Tervîhü’l-Ervah, Müfredât-ı İbn-i Baytar Tercemesi, Cerrahiyetü’l-Hâniyye, Mücerreb-name, Tuhfe-i Muradi, Tuhfe-i Mübarizi, Hazâinü’s-Saadat, Kitab-ı Kâmilü’s-Sınaa fi ‘ilmü’t-Tıbb, Menâfi‘u’n-Nas, Kemaliye, Kitabü’l-Müntehab fi’t-Tıb yer almaktadır. Bu yazımda söz konusu yazma eserlerde yer alan cilt hastalıklarından kurdeşen, giciyik, uyuz, temriye, konak gibi kaşıntılı cilt hastalıklarının tedavilerinden bir demet sunmak istiyorum.

 

Bu tedavileri mümkün mertebe eserlerde yer aldığı şekilde kendi cümlelerine uygun olarak aktarmaya gayret ettim ancak anlaşılması zor olan durumlarda ya parantez içinde açıklama yaparak ya da kelimelerin bir kısmını güncel kullanıma uygun hale getirerek vermeyi tercih ettim. Şimdi bu eserlerden bazı örnekler vereyim:

 

Yadigâr’da kızıl renkli kaşıntılar için koruk suyu, cevav, demir hindi, erik ve zerdali suyu içirilmesi; kan alınıp tabiatın yemiş sularıyla telyin edilmesi (yumuşatılması), ekşi ayran, nar suyu ve kurs-u kâfur verilmesi önerilir. Hasef adı verilen küçük ve ağrılı sivilceler için ise kan alınıp matbuh-ı helile ve saf-ı tere (şahtere) ile ishal ettirildikten sonra hamamda yaş kişnic suyu, sirke, gül suyu ve gül yağıyla sürülmesi tavsiye edilir. Ayrıca mersinin kaynatılarak elde edilen suyu da sirke ve gül suyu ile sürülür. Dayanabilen için soğuk su ile yıkandıktan sonra sirke ve gül suyu sürülebileceği belirtilir. Bu durumda soğuk yiyecekler yemesi tavsiye edilir.

 

Tervîhü’l-Ervah’a göre her sabah cüllab (gülâb/gülsuyu) ve kasni tohumu içmek ve kan almak tavsiye edilir. Bakla unu veya arpa unu sirke ve aş suyu ile merhem edilir. Terleyinceye kadar hamamda oturup kavun tohumu katılarak vücut ovulur.

 

Edviye-i Müfrede’ye göre giciyük (kaşıntı) ve uyuz ilacı kan aldırmaktır. Habb-ı sabır, sarı helile, günlük ve sakız ile tabiatı yürütmek gerekir. Gıdası ak ekmek ve latif et olmalıdır. Hamamdan ve süciden (şaraptan) sakınmalıdır. Ama tenkıye-i bedenden sonra hamama çokça girmelidir.

 

Müntehâb-ı Şifâ’ya göre Sürük (keçi uyuzu) tedavisi: Kabak çekirdeğinin içi ve kükürt beraber tartılır, yumuşak dövülür, elenir ve kuyruk yağıyla karıştırılır. Kolun dirseğinden aşağısı yıkanır ve ocağa karşı kurutulur. Yukarıdaki karışım üç gece ocağa karşı sürülür ve bu yağdan biraz iki ayasına alıp iki ayasını birbirine kapatarak yatar uyursa faydalı olur.

 

Müntehâb-ı Şifâ’ya göre uyuzu gideren tecrübe edilmiş bir merhem: Mürdeseng yumuşak dövülüp elenir, havana konulur, üzerine zeytinyağı konarak mürdeseng hallolana (çözülünceye) kadar ezilir, azar azar sirke damlatılarak karıştırılır ve ezilir, sirke tamamen yedirildikten sonra tekrar sirke konur, aynı şekilde hall edilir. Hacet vaktinde (gerektiğinde) hamamdan sonra bu merhem uyuza dürtülürse faydalı olur. Her gün 20 dirhem şehterec suyu 14 dirhem hıyarşenber içi ile ezilip beş dirhem badem yağı katıp içirilirse şifa bulur.

 

Hazâinü’s-Sa‘adat’ın hamamlardan bahseden sekizinci bâb’ında kaplıcada yıkanmanın uyuz ve giciyiğe faydalı olduğu belirtilmektedir.

 

Müntehâb-ı Şifâ’da ve Menâfi‘u’n-Nas’da söğüt ağacı külünün sirke ile karıştırılarak temriyeye sürülürse gidereceği belirtilir.

 

Tervîhü’l-Ervah’da kuba (temriye) için başlangıcında kan almanın iyi olacağı belirtilir. Matbuh-ı fesimun (eftimun), matbuh-ı helilec, türbüd, sarı helile, sabır, sirke, gül yağı, badem, keçi yağı benefşe, şenhıyar tohmu ile tedavi edileceği bildirilir.

 

Cerrahiyyetü’l-Hâniyye ve Menâfi‘u’n-nas’da da temriye tedavisinde kan alma yöntemiyle tedavi önerilir.

 

Müntehâb-ı Şifâ’da küçük çocukların başında olan konağa zerdeçup, nar kabı, mürdeseng ve kına otlarının kart olmayanları yumuşak dövülüp elendikten sonra gül yağı ve sirke ile başa sürülür.

 

Değişik eserlerde yer alan müfred deva (tek maddeden oluşan ilaçlar) örnekleri:

Bakla dövülerek un yapılır, haşhaş tohumu dövülür sırf sirke ile bir gece bekletilir, hamamda sürülürsa şifa olur.

 

Yaban yarpuzu kaynatılıp suyu ile yıkanılırsa uyuzu giderir.

 

Lebede tohumu suyu giciyiğe sürülürse giderir.

 

Güyegü otu (güvey otu, damat otu, Sa‘ter) kaynatılıp suyu hamamda sürülürse giciyiği giderir.

 

Dağ üzümü (Mevizec) dövülüp zeytinyağına katılır ve uyuza sürülürse faydalıdır.

 

Ağu ağacı dövülerek yasemin yağı ile karıştırıp vücuda sürülürse giciyiği giderir.

 

Nilüfer sirke ile dürtülürse uyuz ve giciyiği tedavi eder.

 

Benefşe yağı birkaç gün giciyiğe sürülürse giderir.

 

Badrenbuya (oğul otu, melisa, tatranbu) ıssı ve kurudur, uyuza yarar.

 

Gül yağı soğuk su ve çok az sirke ile karıştırıp sürülürse giciyik ve uyuzu giderir.

 
 
  Haber Fotoğrafları

 

 

Yorum Sizin! Siz de yorum yapın | Tüm yorumları oku

 

 

  GÜNCEL SAĞLIK HABERLERİ Kategorisinde Son Eklenenler  
Amasyalı Sabuncuoğlu Şerefeddin
Eski Türkçe Tıp Yazmalarından Kaşıntılı Cilt Hasta...
İbn-i Sînâ
Aşı Tereddütü Ve Eczacının Rolü
Kurban Bayramında Beslenme Önerileri
Sağlıklı Beslen, Sağlıklı Yaşa
Sağlık araştırmalarının mayınlı tarlası: Sağlık ta...
VARİKOSEL (Erkekte Kısırlığın en sık sebebi)
İlaçsız Hayat Mümkün mü?
İlaçlar ve Bedenimizin Biyolojik Saati
Misyonerlerin Osmanlı topraklarındaki sağlık faali...
Sigara Dumanının Çocuklara Etkisi
YAZARLARIMIZ
Mustafa SAMASTI 
Dünden Bugüne Sağlık Sistemi
Selahattin SEMİZ 
Bilimin Zor Sorusu: İnsanı Yaratıcı mı Yoksa Doğa mı Yarattı?
Hüseyin Yürük 
Körlük Çeşitleri
TÜM YAZARLARIMIZ 

GÜNCEL MAKALELER
Sedat Erol 
Yabancı İşçi İstihdam Projesi
Abdülkerim Karaağaç 
Bir Diş Hekiminin Hatıraları
Hüseyin Yağmur 
Osmanlı Devleti’nde Kolera Günleri
 
GÜNCEL SAĞLIK HABERLERİ  
 Amasyalı Sabuncuoğlu Şerefeddin
 Eski Türkçe Tıp Yazmalarından Kaşıntılı Cilt Ha...
 İbn-i Sînâ
 Aşı Tereddütü Ve Eczacının Rolü
 Kurban Bayramında Beslenme Önerileri
 Sağlıklı Beslen, Sağlıklı Yaşa
 Sağlık araştırmalarının mayınlı tarlası: Sağlık...
 VARİKOSEL (Erkekte Kısırlığın en sık sebebi)
 İlaçsız Hayat Mümkün mü?
 İlaçlar ve Bedenimizin Biyolojik Saati
 Misyonerlerin Osmanlı topraklarındaki sağlık fa...
 
  copyright © kutupyildizidernegi.org.tr
Bize Ulaşın | RSS | Sitene Ekle | Reklam | Sık Kullanılanlara Ekle | Giriş Sayfam Yap